Werkdruk is nog steeds ‘hot’ in het onderwijs.
Na onderzoeken naar de werkdruk in het primair en voortgezet onderwijs in 2012 en 2016, werd er door opeenvolgende kabinetten geld vrijgemaakt voor het Werkdrukakkoord. In 2019 en 2020 voerde Oberon een tussenevaluatie uit naar de effecten en inzet van de middelen: De werkdruk van de ketel? (Heijsters et al., 2020).
Hieruit blijkt, dat ten opzichte van andere sectoren, het onderwijs er in negatieve zin uitspringt qua hoeveelheid werk, emotionele belasting, moeilijkheidsgraad. “De relatief hoge scores op deze taakeisen worden vervolgens niet gecompenseerd door hoge scores op regelmogelijkheden.” (p. 11). Een andere conclusies was, dat schoolleiders en overig personeel minder emotionele belasting ervaren dan leerkrachten (p. 12).
Dat begrijp ik wel. Leerkrachten staan tijdens lestijd (vrijwel) continu ‘aan’. Bovendien: Als leerkracht ben je gebonden aan de lestijden. De overige taken moeten in de tijd daarna. Dat is een gegeven. Het geeft echter wel minder mogelijkheden om de overige taken zelf te plannen. Iemand met ambulante tijd heeft meer eigen regelruimte. Dat geeft een groter gevoel van autonomie. Althans, zo heb ik het verschil destijds zelf ervaren.
In het rapport over tevredenheid in het PO van het Arbeidsmarktplatform PO (Van Nuland & Van den Berg, 2020) is de conclusie dat de schoolleider zowel invloed heeft op de tevredenheid als op de ervaren werkdruk.
En daar zit hem de kneep.
Los van het tekort aan schoolleiders, heb ik – sinds ik op veel verschillende scholen kom – regelmatig ervaren dat schoolleiders worstelen met hun rol. Sommige schoolleiders die ik coach of anderszins tegenkom in mijn werk, zoeken naar hun plek in de (hiërarchisch platte) organisatie: “Wie ben ik om daarover de knoop door te hakken?” Of juist: “We zijn met zijn allen verantwoordelijk voor het geheel.” En dan gebeurt er niets, want: Als iedereen verantwoordelijk is, is niemand verantwoordelijk.
Anderen wikken en wegen met de balans tussen kaders stellen en gedeeld leiderschap: “Als ik het niet doe, wie doet het dan wel? Maar… mijn collega’s kunnen toch ook zelf nadenken, met hun opleidingsachtergrond?”
Ze zien zó veel te verbeteren punten, dat alles tegelijkertijd wordt opgepakt. Of ze zijn terechtgekomen in een team dat langere tijd zelf de touwtjes in handen had en niet toestaat dat de nieuwe leider sommige zaken anders wil organiseren of zien.
Het vak van schoolleider is – net al dat van leerkracht – niet eenvoudig. Het vraagt om focus, weloverwogen (en soms doortastend) handelen, ethiek. Het is een vak, dat vaak direct raakt aan je eigen waarden en normen. Waarmee je je moet verhouden tot de waarden en normen van de organisatie.
Soms is wat morele ondersteuning dan heel prettig. Om je gedachten te ordenen, te oefenen met het voeren van een lastig gesprek of even te reflecteren op waarom je ook alweer voor dit vak gekozen hebt.
En af en toe kun je met je team een steuntje in de rug gebruiken.
Omdat er iemand op jouw stoel dreigt te gaan zitten (of er nog steeds zit, ook al is diegene allang vertrokken). Omdat patronen de nieuw in te zetten ontwikkelingen in de weg zitten. Of omdat de werkdruk als zo hoog ervaren wordt, dat mensen vertrekken of zich ziek melden.
Dit zijn zoal de thema’s waarop ik organisaties en leidinggevenden begeleid.
Heb jij behoefte aan een kritische, creatieve vriend om met je mee te denken?
Neem dan gerust contact met mij op.
Bronnen:
Heijsters, L., Eck, P. van, Bremer, B. & Ploeg, S. van der. (2020). De werkdruk van de ketel? Onderzoek naar het werkdrukakkoord primair onderwijs. Oberon Onderzoek en Advies. Geraadpleegd via: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/12/14/tussenevaluatie-werkdrukakkoord-po
Nuland, E. van, Berg, D. van den. (2020). Tevreden werken in het primair onderwijs? Onderzoek naar tevredenheid, werkdruk en mobiliteit in het primair onderwijs. Arbeidsmarktplatform PO. Geraadpleegd via: https://arbeidsmarktplatformpo.nl/wp-content/uploads/2020/09/Rapport-Tevreden-werken-in-het-PO.pdf