Verantwoordelijkheid

Wel of niet naar buiten? Dat is de vraag.

Als gevolg van het coronavirus wordt de vrijheid van veel mensen beknot. Om te voorkomen dat het virus zich nog lang kan blijven verspreiden, doet het merendeel van de bevolking zijn best voldoende afstand te houden, alleen naar buiten te gaan voor een supermarktbezoek of als het binnen echt niet meer uit te houden is (wandelen, sporten, een frisse neus). De mensen met vitale beroepen zijn de enigen die zich daarvoor nog buiten de deur mogen wagen.

Wat schetst mijn verbazing?
Een bekende gaat nog elke morgen de deur uit om naar kantoor te gaan en daar met een deel van de collega's te zitten werken. Nee, dat gaat niet om een vitaal beroep. En ja, het kan ook vanuit huis.
Ik vind daar wel wat van...

Waar ligt de verantwoordelijkheid om deze keuze te maken?
Verantwoordelijkheid heeft te maken met vrijheid en met autonomie.
Daar hechten wij mensen veel waarde aan. Zoals dat in het overgrote deel van de westerse wereld het geval is: we leven in een ik-cultuur. (Bijna) onder het mom van: Ik voor mijzelf en God voor ons allen. In tegenstelling tot de driekwart(!) van de wereld die in een wij-cultuur leeft, waar het grotere geheel gaat boven het individu (Tjin-A-Djie en Zwaan, 2016).

Vrijheid is niet zomaar iets.
In de filosofie bestaan drie verschillende vormen van vrijheid: handelingsvrijheid, wilsvrijheid en vrijheid van geest.
Bij handelingsvrijheid kun je doen wat je wilt, vrij bewegen en handelen. Als je over wilsvrijheid beschikt, mag je (heel kort gezegd) denken wat je wilt - al is deze niet absoluut, omdat je mede gevormd wordt door je zijn en je omgeving - en dat je wil beïnvloedt. De vrijheid van geest, van denken, is evenmin absoluut. Je kunt niet in alle opzichten vrij denken, bijvoorbeeld omdat 3+3 altijd 6 is (Berends en Wolthuis, 2014).

In het kader van corona gaat het over de vrijheid van handelen.
En ook dan is er nog een aspect dat aandacht behoeft. Berlin (1958, in Berends en Wolthuis, 2014) spreekt over positieve en negatieve vrijheid. "Met negatieve vrijheid bedoelt Berlin de ruimte, de gelegenheid om je eigen gang te gaan, de afwezigheid van beperkingen. Bij positieve vrijheid gaat het om de inzet van het eigen vermogen, de bekwaamheid om je eigen gang te gaan, invulling te geven aan je vrijheid, om eigenrechtig en onafhankelijk van anderen te kunnen handelen en oordelen" (p. 95). Met andere woorden: "Regels scheppen vrijheid, maar ze beperken ook de ruimte waarbinnen die vrijheid geldt" (p.95).

Hier speelt het kabinet op in: "We geven je de ruimte naar eer en geweten keuzes te maken om af en toe naar buiten te gaan, maar houd daarbij wel rekening met de ander." Dat dat moeilijk is, is begrijpelijk. In tijden van onzekerheid neemt het oerbrein de overhand, bijvoorbeeld door te hamsteren in de supermarkt. Daarbij wordt door een deel van de mensen struisvogelpolitiek toegepast, alsof corona niet bestaat, het zo'n vaart niet zal lopen. Dat werd afgelopen weekend duidelijk, met bokslessen op het Scheveningse strand, overbevolkte parken, bossen en bouwmarkten, schijt-aan-corona-feestjes. Ook dat hoort bij onzekere tijden: rouw om wat was, niet willen erkennen hoe serieus het is. Ook niet kunnen overzien waar het toe leidt. Dat levert spanning op. En bij verplicht thuiszitten ook een berg verveling, ondanks weinig tijd en ruimte voor jezelf. Toch zullen we het - in het belang van het grotere geheel - met elkaar in klein verband met elkaar moeten uitzingen.

Gelukkig biedt deze situatie ook hoop.
Nu wordt duidelijk welke beroepen er wezenlijk toe doen (Berger, 2020). We zoeken elkaar meer op, op afstand - dat wel. Maar we blijken niet te zijn vergeten dat de mens een sociaal dier is, dat bestaat bij de aanwezigheid en aandacht van anderen. Doorhollen en eindeloos, oeverloos vergaderen zijn niet nodig. Elkaar lijfelijk ontmoeten als je aan verschillende kanten van het land woont, hoeft niet altijd (wel af en toe).
Zijn wie je bent, met aandacht voor je naasten. Daar gaat het om. En natuurlijk voldoende geld om van te leven. Maar als je geen vliegticket meer kunt kopen voor een tripje naar Verweggistan, vergaat de wereld zeker niet. Dan zoeken we het dichterbij huis. En hebben we evengoed plezier.

Maak er samen wat van deze periode, blijf gezond. Wie weet wat voor moois je dichtbij huis ontdekt!

 

 

Bronnen

Berends, R. en H. Wolthuis. (2014). Focus op Dalton. Deventer: Saxion Dalton University Press

Berger, L. (2020, 18 maart). Deze crisis leert ons welk werk ertoe doet. Laten we die les niet vergeten. De Correspondent. Geraadpleegd op 25 maart 2020, via: https://decorrespondent.nl/11047/deze-crisis-leert-ons-welk-werk-ertoe-doet-laten-we-die-les-niet-vergeten/423371182333-98c2a5b7

Tjin A Djie, K. en I. Zwaan. ((2016). Beschermjassen: transculturele hulp aan families. Assen: Van Gorcum

 

Illustratie: https://www.good2connect.nl/news/thema-maatschappij/